Sức bền tinh thần: khi đầu óc cũng chậm lại

Nhiều người ngại nói về chuyện này hơn cả chuyện mệt mỏi, vì họ sợ bị nghĩ là đang già đi hay đang có vấn đề nghiêm trọng hơn.

Nó biểu hiện thế nào

• Quên tên người quen giữa câu chuyện.
• Tìm từ chậm hơn trước.
• Mất tập trung khi đọc.
• Khó làm nhiều việc cùng lúc.
• Quên vì sao mình bước vào phòng.
• Xử lý thông tin chậm hơn.

Điểm chung là những việc trước đây tự động thì bây giờ cần cố gắng có ý thức.

Những gì góp phần

• Tác động của một số phương pháp điều trị.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Thiếu ngủ.
• Lo âu và trầm cảm.
• Đau.
• Một số thuốc đang dùng.
• Thay đổi nội tiết.

Nhiều yếu tố trong số này cải thiện được, nên đây không phải tình trạng cố định. Hãy nói với bác sĩ để rà soát.

Chiến lược bù đắp thực tế

• Viết mọi thứ ra, đừng tin trí nhớ.
• Một chỗ duy nhất để ghi, không rải rác.
• Đặt nhắc trong điện thoại.
• Làm một việc một lúc.
• Để đồ ở chỗ cố định.
• Chia việc lớn thành các bước nhỏ.

Dòng thứ hai quan trọng hơn nó có vẻ. Ghi ở năm chỗ khác nhau thì việc tìm lại còn tốn sức hơn việc nhớ.

Sắp việc theo năng lượng

• Xác định khung giờ đầu óc rõ nhất.
• Xếp việc cần nghĩ vào khung đó.
• Việc máy móc để lúc mệt.
• Nghỉ ngắn giữa các đoạn làm việc.
• Đừng cố làm việc khó khi đang kiệt.

Giảm nhiễu

• Tắt thông báo khi cần tập trung.
• Chọn chỗ yên tĩnh.
• Dọn bàn làm việc.
• Đóng các cửa sổ không dùng.
• Nói với người xung quanh khi cần không bị cắt ngang.

Khả năng lọc nhiễu là thứ giảm rõ nhất, nên việc chủ động giảm nhiễu từ bên ngoài bù lại được phần lớn.

Những gì có lợi cho đầu óc

• Vận động thể chất đều đặn.
• Ngủ đủ.
• Điều trị lo âu hoặc trầm cảm nếu có.
• Giữ giao tiếp xã hội.
• Hoạt động trí óc vừa sức.

Vận động đứng đầu danh sách này chứ không phải các trò chơi luyện trí nhớ, điều làm nhiều người bất ngờ.

Nói với người khác

• Giải thích ngắn gọn thay vì che giấu.
• Nhờ nhắc lại khi cần.
• Xin nhận thông tin bằng văn bản.
• Che giấu tốn sức hơn là nói thẳng.

Cái vòng lo lắng về trí nhớ

• Quên một chuyện làm bạn lo mình đang xấu đi.
• Lo lắng chiếm chỗ của sự chú ý.
• Ít chú ý thì càng dễ quên.
• Quên thêm thì càng lo.
• Nhận ra vòng này là bước đầu để ra khỏi nó.

Điều đáng biết là trí nhớ phụ thuộc rất nhiều vào mức độ chú ý lúc tiếp nhận thông tin. Phần lớn những chuyện bị quên thực ra chưa bao giờ được ghi vào vì lúc đó bạn đang mệt hoặc đang lo. Điều này giải thích vì sao giảm lo âu và ngủ đủ lại cải thiện trí nhớ nhanh hơn mọi bài tập luyện trí nhớ.

Ở nơi làm việc

• Xin họp có biên bản.
• Xác nhận lại nhiệm vụ bằng tin nhắn.
• Xin thời gian chuẩn bị trước các cuộc họp.
• Cân nhắc nói với người quản lý ở mức bạn thấy phù hợp.

Một ngày làm việc thực tế trông thế nào

• Bắt đầu bằng việc xem danh sách đã ghi từ hôm trước.
• Chọn ba việc chính, không chọn mười.
• Làm từng đoạn hai lăm tới ba mươi phút.
• Nghỉ ngắn giữa các đoạn, rời khỏi bàn.
• Cuối ngày ghi lại việc cho hôm sau.

Khung này nghe cứng nhắc nhưng nó bù đúng chỗ đang yếu: việc nhớ mình định làm gì và việc giữ chú ý trong thời gian dài. Ghi lại vào cuối ngày là bước hay bị bỏ nhất và cũng là bước tiết kiệm nhiều sức nhất, vì sáng hôm sau bạn không phải dựng lại toàn bộ ngữ cảnh từ trí nhớ.

Đừng so với trước khi bệnh

• So sánh đó làm nản mà không giúp gì.
• So với chính mình sáu tháng trước.
• Ghi lại để thấy tiến bộ chậm.
• Tiến bộ ở đây không đều.

Lái xe và những việc cần tập trung cao

• Đánh giá trung thực khả năng của mình.
• Bắt đầu bằng quãng ngắn, đường quen, lúc vắng.
• Tránh lái khi đang rất mệt.
• Hỏi bác sĩ nếu thuốc đang dùng ảnh hưởng tới sự tỉnh táo.
• Điều này áp dụng cho cả máy móc và công việc cần chính xác.

Đây là chỗ mà sự thận trọng có giá trị thật chứ không phải lo xa. Khả năng phản ứng chậm hơn và sự chú ý dễ vỡ hơn là hai thứ ảnh hưởng trực tiếp tới an toàn. Hãy hỏi thẳng bác sĩ hoặc dược sĩ về những thuốc bạn đang dùng, vì một số loại làm giảm tỉnh táo nhiều hơn người dùng tưởng.

Khi nào cần khám

• Nặng lên theo thời gian.
• Ảnh hưởng rõ tới công việc hoặc an toàn.
• Kèm thay đổi tính cách.
• Kèm đau đầu mới hoặc rối loạn thị giác.
• Kèm tâm trạng xuống kéo dài.

Tóm lại

Đầu óc chậm lại sau điều trị là hiện tượng có thật, không phải bạn tưởng tượng. Nhiều yếu tố góp phần vào nó cải thiện được nên đáng rà soát với bác sĩ. Các chiến lược bù đắp như ghi chép một chỗ và làm một việc một lúc giúp nhiều hơn mọi bài luyện trí nhớ. Và vận động thể chất là thứ có bằng chứng tốt nhất cho phần này.

Câu hỏi thường gặp