Đau kéo dài sau điều trị và cách xử lý

Một hiểu lầm phổ biến là điều trị xong thì đau cũng xong. Với nhiều người, đau là thứ ở lại lâu nhất, và nó ít được nói ra nhất.

Những dạng đau hay gặp

• Đau ở vùng đã mổ.
• Đau do mô sẹo co kéo.
• Đau thần kinh kiểu rát hoặc điện giật.
• Đau cơ xương khớp do ít vận động.
• Đau do thuốc đang dùng.

Mỗi dạng có cách xử lý khác nhau, nên việc mô tả đúng kiểu đau quan trọng hơn việc mô tả mức độ.

Vì sao nhiều người không nói ra

• Nghĩ rằng đây là cái giá phải trả.
• Sợ bị coi là kêu ca.
• Sợ nói ra thì nghe tin xấu.
• Đã quen tới mức không còn nhận ra.
• Không biết rằng có thể xử lý được.

Dòng cuối là hiểu lầm tốn kém nhất. Nhiều dạng đau kéo dài có cách xử lý, và im lặng chỉ làm mất đi cơ hội đó.

Mô tả đau thế nào cho hữu ích

• Ở đâu và có lan đi không.
• Kiểu gì: âm ỉ, nhói, rát, như điện giật.
• Khi nào nặng nhất trong ngày.
• Cái gì làm nặng hơn, cái gì làm nhẹ đi.
• Nó ngăn bạn làm việc gì.
• Từ khi nào và có thay đổi không.

Dòng thứ năm là thông tin bác sĩ cần nhất vì nó cho biết đau đang ảnh hưởng tới cuộc sống ở mức nào.

Ghi lại

• Một dòng mỗi ngày là đủ.
• Ghi mức độ và hoàn cảnh.
• Ghi những gì đã thử và kết quả.
• Mang theo khi đi khám.
• Nó cho thấy xu hướng mà trí nhớ không cho thấy.

Các cách không dùng thuốc

• Vật lý trị liệu.
• Vận động đều đặn ở mức phù hợp.
• Chườm nóng hoặc lạnh tuỳ trường hợp.
• Kỹ thuật thư giãn và thở.
• Liệu pháp tâm lý cho đau mạn tính.
• Điều chỉnh tư thế và cách làm việc.

Những cách này không thay thế điều trị y tế nhưng chúng thường là phần quan trọng của một kế hoạch phối hợp.

Về thuốc

• Loại thuốc phụ thuộc vào kiểu đau.
• Đau thần kinh cần nhóm thuốc khác.
• Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, đừng tự mua.
• Nói rõ mọi thứ bạn đang dùng.
• Báo tác dụng phụ thay vì tự ngưng.

Dòng cuối quan trọng: tự ngưng thuốc giữa chừng có thể gây vấn đề, nên hãy báo để được điều chỉnh.

Vận động và đau

• Bất động lâu thường làm đau nặng hơn.
• Vận động nhẹ đều đặn thường giúp.
• Tăng rất từ từ.
• Đau tăng nhiều sau vận động là dấu hiệu quá sức.
• Hỏi chuyên viên về mức phù hợp.

Nói với người thân về đau

• Người ngoài không thấy được cơn đau.
• Dùng thang điểm để mô tả thay vì nói chung chung.
• Nói rõ hôm nay bạn làm được gì và không làm được gì.
• Đừng chờ tới lúc không chịu nổi mới nói.
• Cho họ biết cách giúp cụ thể.

Người thân thường muốn giúp nhưng không biết bắt đầu từ đâu, và họ dễ đoán sai mức độ nếu bạn luôn nói mình ổn. Một cách đơn giản là mỗi sáng nói ra một con số từ một tới mười, để cả nhà biết hôm nay nên tính thế nào mà không cần hỏi đi hỏi lại.

Đau và giấc ngủ, tâm trạng

• Đau làm ngủ kém.
• Ngủ kém làm ngưỡng chịu đau thấp xuống.
• Tâm trạng xuống làm đau nặng hơn.
• Cả ba nối với nhau thành vòng.
• Can thiệp ở bất kỳ điểm nào cũng giúp cả vòng.

Điều này giải thích vì sao xử lý giấc ngủ hoặc tâm trạng đôi khi làm giảm đau rõ rệt dù không đụng gì tới đau trực tiếp.

Xây một kế hoạch xử lý đau

• Biết cách xử lý cho ngày đau nhẹ.
• Biết cách xử lý cho ngày đau nặng.
• Biết khi nào cần gọi cho ai.
• Viết ra thay vì nhớ trong đầu.
• Xem lại cùng bác sĩ định kỳ.

Có kế hoạch viết sẵn giúp bạn không phải quyết định gì trong lúc đang đau nặng, mà đó chính là lúc khó suy nghĩ rõ ràng nhất. Nó cũng giúp người thân biết phải làm gì thay vì hoảng hoặc đứng nhìn.

Khi nào cần báo ngay

• Đau mới ở vị trí chưa từng đau.
• Đau nặng dần liên tục.
• Đau kèm sốt.
• Đau kèm sụt cân.
• Đau làm mất ngủ hằng đêm.
• Đau xương không giảm khi nghỉ.

Chuyên khoa về đau

• Có bác sĩ chuyên riêng về xử lý đau.
• Họ tiếp cận phối hợp nhiều phương pháp.
• Được giới thiệu tới khi các cách thông thường chưa đủ.
• Hỏi bác sĩ hiện tại về khả năng này.
• Nhiều người không biết dịch vụ này tồn tại.

Dòng cuối là lý do bài này nhắc tới nó. Người ta thường chấp nhận sống với đau vì tin rằng đã thử hết cách, trong khi thực tế họ mới đi qua tuyến đầu tiên. Một câu hỏi trong lần khám tới là đủ để biết trường hợp của mình có phù hợp hay không.

Tóm lại

Đau thường là thứ ở lại lâu nhất sau điều trị và ít được nói ra nhất. Mô tả đúng kiểu đau quan trọng hơn mô tả mức độ, vì mỗi dạng có cách xử lý khác nhau. Đau, giấc ngủ và tâm trạng nối thành một vòng nên can thiệp ở bất kỳ điểm nào cũng giúp. Và hiểu lầm tốn kém nhất là nghĩ rằng đây là cái giá phải chịu.

Câu hỏi thường gặp