Tê bì và đau thần kinh sau điều trị

Đây là di chứng mà người ngoài khó thấy nhất và người mang nó phải xoay xở hằng ngày: bàn tay bàn chân không còn cảm nhận như cũ.

Nó biểu hiện thế nào

• Tê, mất cảm giác một phần.
• Châm chích như kiến bò.
• Đau rát hoặc đau như điện giật.
• Nhạy cảm bất thường với lạnh.
• Yếu cơ ở bàn tay bàn chân.
• Mất thăng bằng khi đi.

Thường bắt đầu ở đầu ngón rồi lan dần vào trong, và mức độ dao động theo ngày.

Ảnh hưởng tới sinh hoạt

• Cài cúc áo, mở nắp chai trở nên khó.
• Cầm đồ dễ tuột tay.
• Không cảm nhận được nước nóng.
• Không biết chân đang giẫm lên gì.
• Đi trong tối khó hơn hẳn.

Dòng cuối có lý do cụ thể: khi cảm giác bàn chân giảm, cơ thể bù bằng thị giác, nên thiếu ánh sáng làm mất thăng bằng rõ rệt.

An toàn là ưu tiên đầu tiên

• Kiểm tra bàn chân mỗi ngày bằng mắt.
• Dùng nhiệt kế hoặc khuỷu tay thử nước tắm.
• Đi giày vừa chân, không đi chân trần.
• Bật đèn khi đi ban đêm.
• Dọn đồ vướng dưới sàn.
• Cẩn thận với đồ nóng khi nấu ăn.

Những việc này nghe vụn vặt nhưng chúng ngăn được hai thứ nghiêm trọng: vết thương không được phát hiện và té ngã.

Giảm nguy cơ té ngã

• Gắn tay vịn ở cầu thang và nhà tắm.
• Bỏ thảm dễ trượt.
• Đèn ngủ trên đường ra nhà vệ sinh.
• Tập thăng bằng đều đặn.
• Đứng dậy từ từ.

Những việc giúp làm được nhiều hơn

• Dụng cụ mở nắp có tay cầm to.
• Quần áo không cần cài cúc nhỏ.
• Giày không dây.
• Bút và dụng cụ có thân to.
• Găng tay khi trời lạnh.

Chuyên viên hoạt động trị liệu là người biết rõ nhất những giải pháp này, và vài buổi tư vấn thường thay đổi nhiều thứ trong sinh hoạt.

Xử lý đau thần kinh

• Đau thần kinh khác đau thông thường về cơ chế.
• Thuốc giảm đau thông thường thường ít hiệu quả.
• Có những lựa chọn riêng cho loại đau này.
• Hãy hỏi bác sĩ, đừng tự mua thuốc.
• Cần thời gian để tìm cách phù hợp.

Những cách không dùng thuốc

• Vận động đều đặn.
• Ngâm chân nước ấm vừa phải khi kiểm tra được nhiệt độ.
• Xoa bóp nhẹ.
• Vật lý trị liệu.
• Kỹ thuật thư giãn giúp giảm cảm nhận đau.

Những việc hằng ngày cần điều chỉnh lại

• Nấu ăn: dùng găng lò, cẩn thận với dầu nóng.
• Tắm: kiểm tra nhiệt độ nước bằng vùng còn cảm giác.
• Đi lại: chọn đường bằng phẳng, đủ sáng.
• Làm vườn: luôn đeo găng.
• Mùa lạnh: giữ ấm tay chân vì lạnh làm nặng hơn.

Những điều chỉnh này trở thành thói quen sau vài tuần và khi đã quen thì chúng không còn chiếm chỗ trong đầu nữa. Giai đoạn khó nhất là vài tháng đầu, khi bạn vẫn còn hành động theo phản xạ cũ của một cơ thể cảm nhận đầy đủ.

Về thời gian phục hồi

• Thần kinh phục hồi rất chậm.
• Cải thiện tính bằng tháng.
• Phần lớn tiến bộ trong một tới hai năm đầu.
• Một số người còn lại phần nào.
• Ghi lại để thấy thay đổi chậm.

Vì sao tiến bộ khó nhận ra

• Thay đổi diễn ra quá chậm để cảm nhận từng ngày.
• Bạn quen dần với mức hiện tại nên không so được.
• Ngày tệ được nhớ rõ hơn ngày bình thường.
• Ghi lại một lần mỗi tháng là cách so khách quan.
• Ghi việc làm được, không ghi cảm giác chung chung.

Ví dụ cụ thể là ghi xem tháng này bạn cài được cúc áo trong bao lâu, hoặc đi bộ được bao xa trước khi phải chú ý tới bàn chân. Những con số đó nói lên tiến bộ mà cảm giác hằng ngày không nói được, và chúng cũng là thứ bác sĩ dùng để đánh giá.

Khi nào cần báo ngay

• Nặng lên nhanh.
• Lan rộng lên cao hơn.
• Yếu cơ rõ rệt.
• Có vết thương ở chân không lành.
• Đã té ngã một lần.

Dòng cuối đáng nói: một lần té ngã cần được báo dù không bị thương, vì nó là dấu hiệu cần đánh giá lại về thăng bằng.

Khi làm việc và lái xe

• Cầm nắm không chắc ảnh hưởng tới nhiều nghề.
• Cảm giác bàn chân giảm ảnh hưởng tới việc đạp phanh.
• Đánh giá trung thực thay vì cố chứng tỏ.
• Bàn với bác sĩ nếu công việc đòi hỏi độ chính xác cao.
• Có thể có cách điều chỉnh công việc thay vì phải bỏ.

Người ta hay trì hoãn cuộc trao đổi này vì sợ mất việc, nhưng một tai nạn gây hậu quả lớn hơn nhiều. Trong nhiều trường hợp có cách điều chỉnh nhiệm vụ hoặc dụng cụ để vẫn làm được, và điều đó chỉ xảy ra nếu vấn đề được nêu ra.

Nói với người khác

• Đây là di chứng không nhìn thấy được.
• Người khác không hiểu vì sao bạn chậm.
• Nói rõ việc nào bạn cần giúp.
• Nhờ giúp không phải là yếu đuối.

Tóm lại

Tê bì sau điều trị ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày nhiều hơn người ngoài thấy được. An toàn là ưu tiên đầu tiên vì bạn không cảm nhận được vết thương và nhiệt độ. Đau thần kinh có cơ chế riêng nên thuốc giảm đau thông thường ít hiệu quả — hãy hỏi bác sĩ. Và thần kinh phục hồi rất chậm nên tiến bộ phải đo bằng tháng.

Câu hỏi thường gặp