Phân biệt triệu chứng đáng chú ý với cảm giác thông thường

Trước khi ốm, bạn bỏ qua hàng chục cảm giác nhỏ mỗi tuần mà không nghĩ tới. Sau điều trị, mỗi cảm giác đó đều có thể trở thành một câu hỏi.

Cơ thể vốn luôn có cảm giác lạ

• Đau nhức thoáng qua là chuyện hằng ngày.
• Phần lớn tự hết mà không có nguyên nhân rõ.
• Trước đây bạn không để ý tới chúng.
• Bây giờ bạn để ý, nên thấy nhiều hơn.

Sự khác biệt thường nằm ở mức chú ý chứ không ở số lượng cảm giác. Biết điều này giúp đặt lại tỷ lệ.

Bốn đặc điểm đáng chú ý

• Mới — chưa từng có trước đây.
• Nặng dần — tăng lên theo thời gian.
• Kéo dài — quá hai tuần không đỡ.
• Không giải thích được — không do hoạt động hay nguyên nhân rõ ràng.

Một triệu chứng có hai trong bốn đặc điểm này đáng được báo, không cần chờ đủ cả bốn.

Những nguyên nhân thông thường hay bị bỏ qua

• Căng cơ do tư thế hoặc vận động.
• Nhiễm khuẩn thông thường.
• Tác dụng phụ của thuốc đang dùng.
• Thay đổi theo mùa hoặc thời tiết.
• Căng thẳng và thiếu ngủ.
• Thay đổi chế độ ăn hoặc vận động.

Hỏi mình "có gì thay đổi trong tuần vừa rồi" thường tìm ra lời giải thích trước khi cần nghĩ xa hơn.

Đau ở vị trí cũ

• Rất hay gây lo lắng.
• Mô sẹo có thể đau trong thời gian dài.
• Thay đổi thời tiết ảnh hưởng tới vùng đã mổ.
• Thần kinh bị cắt trong phẫu thuật gây cảm giác lạ.
• Nhưng đau mới ở đó cũng cần được báo.

Hai dòng cuối không mâu thuẫn: phần lớn là lành tính, và cách xử lý vẫn là báo cho bác sĩ chứ không phải tự kết luận theo hướng nào.

Vì sao cùng một triệu chứng gây lo khác nhau tuỳ ngày

• Ngày mệt thì mọi cảm giác đều nặng hơn.
• Thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau thấp xuống.
• Sau khi đọc tin về bệnh tật thì dễ chú ý hơn.
• Gần ngày tái khám thì mức cảnh giác tăng.
• Cùng một cơn đau được diễn giải rất khác nhau.

Điều này giải thích vì sao một triệu chứng có thể làm bạn hoảng vào tối thứ ba mà lại không đáng kể vào sáng thứ bảy. Nó không có nghĩa là bạn đang tưởng tượng, chỉ có nghĩa là mức độ chú ý thay đổi theo trạng thái. Biết vậy thì cách xử lý hợp lý là chờ tới một thời điểm bình thường rồi đánh giá lại, thay vì quyết định ngay trong lúc mệt.

Ghi chép thay vì kiểm tra

• Ghi triệu chứng, ngày, mức độ.
• Ghi những gì làm nặng hoặc nhẹ hơn.
• Ghi một hai lần mỗi ngày là đủ.
• Sau hai tuần nhìn lại xu hướng.
• Mang theo khi đi khám.

Ghi chép thay thế được phần lớn nhu cầu kiểm tra liên tục, vì nó cho bạn cảm giác đang làm gì đó mà không rơi vào vòng lặp.

Vì sao trí nhớ về triệu chứng không đáng tin

• Ta nhớ những ngày tệ rõ hơn ngày bình thường.
• Khó nhớ chính xác triệu chứng bắt đầu khi nào.
• Cảm giác hiện tại ảnh hưởng tới cách nhớ quá khứ.
• Ghi chép cho một dòng thời gian thật.

Khi triệu chứng xuất hiện rồi biến mất

• Kiểu đến rồi đi rất hay gặp và rất khó đánh giá.
• Nó thường khiến người ta trì hoãn việc đi khám.
• Lý do là mỗi lần hết lại thấy không cần nữa.
• Ghi chép giải quyết được đúng chỗ này.
• Nhìn lại một tháng mới thấy nó xuất hiện bao nhiêu lần.

Một cơn đau xuất hiện bốn lần trong ba tuần là một thông tin hoàn toàn khác với một cơn đau hôm nay. Nhưng nếu không ghi thì bạn chỉ nhớ được cơn gần nhất, và nó luôn có vẻ đơn lẻ. Đây là lý do thực tế nhất để giữ sổ, quan trọng hơn cả việc theo dõi mức độ nặng nhẹ.

Những dấu hiệu chung đáng báo

• Sụt cân không chủ ý.
• Mệt mỏi nặng lên rõ rệt.
• Đau kéo dài ở một vị trí.
• Hạch mới sờ thấy.
• Ho kéo dài.
• Thay đổi thói quen đại tiểu tiện kéo dài.
• Chảy máu bất thường.
• Sốt không rõ nguyên nhân.

Hãy hỏi bác sĩ những dấu hiệu nào áp dụng riêng với trường hợp của bạn, vì danh sách cụ thể khác nhau tuỳ bệnh.

Tránh hai thái cực

• Bỏ qua mọi thứ vì sợ bị coi là lo quá.
• Báo mọi cảm giác nhỏ ngay khi xuất hiện.
• Cả hai đều mệt mỏi và không hiệu quả.
• Quy tắc hai tuần nằm giữa hai thái cực đó.

Khi nào không chờ hai tuần

• Khó thở.
• Đau ngực.
• Chảy máu nhiều.
• Sốt cao.
• Yếu liệt đột ngột.
• Đau dữ dội mới xuất hiện.

Khi đi khám vì triệu chứng

• Mang theo ghi chép.
• Nói rõ nó bắt đầu khi nào.
• Nói rõ nó thay đổi thế nào.
• Nói rõ điều bạn lo nhất.
• Hỏi dấu hiệu nào cần quay lại sớm hơn.

Dòng thứ tư giúp bác sĩ trả lời đúng câu hỏi thật của bạn thay vì câu hỏi bạn nói ra.

Khi kết quả không có gì

• Đây là kết quả tốt, không phải lãng phí thời gian.
• Không có nghĩa bạn tưởng tượng ra triệu chứng.
• Triệu chứng vẫn có thật dù không tìm ra nguyên nhân.
• Hỏi cần làm gì nếu nó vẫn tiếp tục.

Tóm lại

Cơ thể ai cũng có cảm giác lạ; sau điều trị bạn chỉ chú ý tới chúng nhiều hơn. Bốn đặc điểm đáng chú ý là mới, nặng dần, kéo dài quá hai tuần, và không giải thích được. Đau ở vị trí cũ thường do mô sẹo nhưng vẫn nên báo. Và ghi chép thay thế được phần lớn nhu cầu kiểm tra cơ thể liên tục.

Câu hỏi thường gặp