Sống với điều không chắc chắn: kỹ năng dài hạn

Đây có lẽ là thay đổi lâu dài nhất sau khi điều trị kết thúc: bạn không còn cảm giác chắc chắn về cơ thể mình như trước.

Sự thật ít ai nói

• Không ai có sự chắc chắn về sức khoẻ.
• Người khác chỉ không nghĩ tới điều đó.
• Bạn mất đi cái ảo tưởng dễ chịu ấy.
• Đó là mất mát thật, đáng được thừa nhận.

Điều này không làm bạn nhẹ nhõm ngay, nhưng nó đặt lại vấn đề: bạn không kém an toàn hơn người khác, chỉ nhận thức rõ hơn.

Đấu tranh với điều không đổi được

• Tìm kiếm sự đảm bảo tuyệt đối là cuộc tìm không có đích.
• Mỗi lần được trấn an chỉ đủ vài ngày.
• Nhu cầu trấn an tăng dần theo thời gian.
• Năng lượng bỏ vào đó là năng lượng mất đi.

Chấp nhận nghĩa là gì

• Không phải hài lòng với tình huống.
• Không phải từ bỏ việc theo dõi sức khoẻ.
• Mà là ngừng đòi hỏi một sự đảm bảo không tồn tại.
• Và dành sức cho những gì thật sự làm được.

Cách phân biệt đơn giản: bạn vẫn đi khám đúng lịch, vẫn báo triệu chứng, nhưng không còn dành cả ngày tìm kiếm sự yên tâm.

Những gì thật sự làm được

• Đi khám theo dõi đúng lịch.
• Báo triệu chứng đáng chú ý.
• Giữ vận động và giấc ngủ.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Giữ các mối quan hệ.
• Làm những việc có ý nghĩa với mình.

Danh sách này ngắn và không có gì lạ, nhưng nó là toàn bộ phần bạn kiểm soát được, và tập trung vào đó là cách dùng sức hợp lý nhất.

Về việc lên kế hoạch

• Nhiều người ngại lên kế hoạch xa.
• Sợ rằng lập rồi lại không thực hiện được.
• Nhưng không lập thì mất luôn phần chắc chắn có.
• Lập kế hoạch có điều chỉnh được vẫn hơn không lập.

Cân bằng giữa hai thái cực

• Một thái cực: sống như chưa từng có gì xảy ra.
• Thái cực kia: sống như mọi thứ có thể sụp bất cứ lúc nào.
• Cả hai đều mệt và đều xa sự thật.
• Điểm cân bằng nằm ở việc làm phần mình rồi sống tiếp.

Cách thu hẹp phạm vi của nỗi lo

• Phân biệt lo về điều đang xảy ra và lo về điều có thể xảy ra.
• Loại thứ nhất thường có hành động đi kèm.
• Loại thứ hai thường không có hành động nào.
• Hỏi mình: có việc gì làm được trong hôm nay không.
• Có thì làm, không thì đặt nó sang một bên.
• Đặt sang một bên không phải là phủ nhận.

Câu hỏi ở dòng thứ tư là công cụ thực tế nhất trong cả bài. Phần lớn nỗi lo về tái phát thuộc loại thứ hai, và với loại đó thì không có hành động nào ngoài việc giữ đúng lịch theo dõi đã có. Nhận ra điều đó không làm nỗi lo biến mất, nhưng nó ngăn bạn dành cả buổi tối tìm một việc để làm trong khi không có việc nào cả.

Những gì giúp được

• Các phương pháp dựa trên chánh niệm.
• Liệu pháp chấp nhận và cam kết.
• Nhóm người cùng hoàn cảnh.
• Viết ra suy nghĩ đều đặn.
• Hoạt động thể chất.
• Làm việc gì đó cho người khác.

Dòng cuối nghe không liên quan nhưng nhiều người thấy hiệu quả: hướng sự chú ý ra ngoài làm giảm thời gian quay vào trong.

Vai trò của nếp sinh hoạt hằng ngày

• Giờ giấc cố định làm ngày bớt trôi nổi.
• Công việc hoặc hoạt động đều đặn chiếm chỗ của suy nghĩ.
• Gặp người khác theo lịch làm giảm thời gian ở một mình.
• Vận động có tác động rõ lên tâm trạng.
• Nếp sinh hoạt không cần hoàn hảo, chỉ cần có.

Nghe rất đơn giản nhưng đây là thứ nhiều người đánh mất sau điều trị mà không nhận ra. Thời gian trống không được lấp bằng gì thì nó được lấp bằng nghĩ ngợi, và nghĩ ngợi về sức khoẻ thì luôn đi về một hướng. Dựng lại một khung ngày có việc để làm thường giúp nhiều hơn người ta tưởng.

Tiến triển không đều

• Có tuần bạn gần như không nghĩ tới.
• Có tuần nó quay lại mạnh.
• Quay lại không có nghĩa là mất hết tiến bộ.
• Xu hướng nhiều năm mới là thứ đáng nhìn.

Điều nhiều người nói sau vài năm

• Họ không hết sợ hoàn toàn.
• Nhưng nỗi sợ chiếm ít chỗ hơn nhiều.
• Một số thấy thứ tự ưu tiên của mình rõ hơn trước.
• Điều đó không xoá đi những gì đã mất.

Dòng cuối cần thiết: không phải ai cũng tìm thấy ý nghĩa tích cực từ bệnh tật, và không tìm thấy cũng hoàn toàn bình thường.

Khi cần giúp đỡ chuyên môn

• Lo âu kéo dài nhiều tháng không giảm.
• Không ngủ được thường xuyên.
• Né tránh đi khám.
• Mất hứng thú với mọi thứ.
• Nghĩ rằng cuộc sống không còn đáng sống.

Dòng cuối cần được nói với bác sĩ hoặc người thân ngay, không chờ.

Tóm lại

Không ai có sự chắc chắn về sức khoẻ; bạn chỉ mất đi cái ảo tưởng về nó. Tìm kiếm đảm bảo tuyệt đối là cuộc tìm không có đích, và mỗi lần trấn an chỉ đủ vài ngày. Chấp nhận nghĩa là dồn sức vào danh sách ngắn những gì thật sự làm được. Và tiến triển đo bằng xu hướng nhiều năm, không đo bằng từng tuần.

Câu hỏi thường gặp