Nỗi sợ tái phát: hiện tượng phổ biến nhất sau điều trị

Trong tất cả những gì xảy ra sau điều trị, đây là điều được nhắc tới nhiều nhất trong các nhóm người bệnh và ít nhất trong phòng khám.

Nó biểu hiện thế nào

• Một cơn đau nhỏ lập tức gợi câu hỏi.
• Kiểm tra cơ thể nhiều lần trong ngày.
• Tra cứu triệu chứng trên mạng.
• Khó ngủ vì nghĩ ngợi.
• Né tránh những gì gợi nhớ tới bệnh.
• Hoặc ngược lại, đọc mọi thứ liên quan.

Hai biểu hiện cuối trái ngược nhau nhưng cùng xuất phát từ một chỗ: cố gắng kiểm soát một thứ không kiểm soát được.

Vì sao nó xuất hiện

• Bạn đã từng trải qua một lần rồi.
• Niềm tin rằng cơ thể mình đáng tin đã bị lung lay.
• Bạn biết rằng triệu chứng nhỏ có thể là dấu hiệu lớn.
• Không còn ai theo dõi sát như trước.
• Không có hành động nào để làm ngoài chờ đợi.

Điểm thứ hai là gốc rễ. Trước đây cơ thể có vấn đề mà bạn không biết, nên bây giờ khó tin vào cảm giác bình thường.

Mức độ bình thường

• Nghĩ tới nó thỉnh thoảng là bình thường.
• Lo nhiều hơn trước lịch khám là bình thường.
• Một triệu chứng mới gây lo là bình thường.
• Điều này thường giảm dần qua các năm.

Khi nào thành vấn đề

• Chiếm phần lớn suy nghĩ hằng ngày.
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ nhiều tuần.
• Không tập trung được vào công việc.
• Kiểm tra cơ thể nhiều lần mỗi ngày.
• Né tránh đi khám vì sợ nghe tin xấu.
• Không dám lên kế hoạch cho tương lai.

Dòng thứ năm nguy hiểm nhất vì nó tạo rủi ro thật chứ không chỉ gây khó chịu.

Vòng lặp kiểm tra

• Lo lắng dẫn tới kiểm tra cơ thể.
• Kiểm tra làm phát hiện những thứ vốn vẫn có ở đó.
• Phát hiện làm tăng lo lắng.
• Cảm giác nhẹ nhõm sau khi kiểm tra chỉ kéo dài ngắn.
• Chu kỳ lặp lại với tần suất tăng dần.

Đây là cơ chế giống với các dạng lo âu khác: hành vi trấn an mang lại nhẹ nhõm tức thì nhưng củng cố nỗi lo về lâu dài.

Những gì có bằng chứng giúp được

• Liệu pháp nhận thức hành vi.
• Các phương pháp dựa trên chánh niệm.
• Nhóm hỗ trợ người cùng trải qua.
• Vận động thể chất đều đặn.
• Điều trị lo âu hoặc trầm cảm nếu có.

Hãy hỏi bác sĩ về những hỗ trợ này — chúng là phần của chăm sóc sau điều trị chứ không phải chuyện riêng bạn phải tự xoay xở.

Kỹ thuật thực hành hằng ngày

• Đặt một khung giờ cố định để lo, thay vì lo cả ngày.
• Ghi nỗi lo ra giấy thay vì để nó chạy vòng trong đầu.
• Đặt quy tắc cho việc kiểm tra cơ thể.
• Đặt quy tắc cho việc tra cứu trên mạng.
• Quay lại hoạt động thay vì tranh luận với suy nghĩ.

Dòng đầu nghe lạ nhưng có cơ sở: giới hạn nỗi lo vào một khoảng thời gian cụ thể làm nó bớt lan ra khắp ngày.

Quy tắc cho triệu chứng

• Đặt trước ngưỡng: triệu chứng kéo dài bao lâu thì đi khám.
• Hai tuần là mốc thường được dùng.
• Trừ những dấu hiệu cần đi ngay.
• Ghi lại thay vì kiểm tra liên tục.
• Quyết định trước giúp không phải quyết định mỗi lần.

Có một quy tắc rõ ràng làm giảm số quyết định phải đưa ra, và chính việc phải quyết định liên tục mới là phần mệt mỏi.

Về việc tra cứu trên mạng

• Kết quả tìm kiếm thiên về khả năng xấu nhất.
• Không tính tới hoàn cảnh cụ thể của bạn.
• Diễn đàn tập trung trường hợp không điển hình.
• Cảm giác nhẹ nhõm nếu có chỉ là tạm thời.
• Ghi câu hỏi lại và hỏi bác sĩ thì hữu ích hơn.

Những thời điểm khó hơn

• Trước mỗi lần tái khám.
• Ngày kỷ niệm chẩn đoán hoặc phẫu thuật.
• Khi nghe tin về người khác mắc bệnh.
• Khi có triệu chứng mới.
• Khi lịch theo dõi kết thúc.

Biết trước những mốc này giúp bạn không nghĩ rằng mình đang xấu đi khi thực ra chỉ là một giai đoạn dự đoán được.

Nói với người thân

• Họ có thể không nhận ra bạn đang lo tới mức nào.
• Nói cụ thể thay vì để họ đoán.
• Cho họ biết điều gì giúp và điều gì không.
• Câu "đừng nghĩ nữa" hầu như không giúp gì.

Sống chung với mức độ không chắc chắn

• Không ai có sự chắc chắn tuyệt đối về sức khoẻ.
• Bạn chỉ nhận thức rõ hơn điều đó.
• Mục tiêu không phải là hết sợ mà là sợ ở mức không chiếm lấy cuộc sống.
• Phần lớn người đạt được điều đó theo thời gian.

Tóm lại

Sợ tái phát là trải nghiệm gần như phổ biến sau điều trị, xuất phát từ việc niềm tin vào cơ thể đã bị lung lay. Vòng lặp kiểm tra và trấn an làm nỗi lo mạnh lên về lâu dài dù nhẹ nhõm tức thì. Đặt trước ngưỡng đi khám giúp giảm số quyết định phải đưa ra. Và mục tiêu không phải là hết sợ mà là để nó không chiếm lấy cuộc sống.

Câu hỏi thường gặp