Vì sao tâm trạng xuống sau khi điều trị kết thúc

Một trong những điều gây bối rối nhất sau điều trị: mọi người chúc mừng còn bạn thì thấy tệ hơn bao giờ hết.

Vì sao lại như vậy

• Trong lúc điều trị bạn bận đối phó từng ngày.
• Không có chỗ cho cảm xúc trỗi dậy.
• Bây giờ nhịp chậm lại và mọi thứ tràn vào.
• Cơ thể cũng đang cạn kiệt.
• Hệ thống hỗ trợ đột ngột rút đi.
• Không còn mục tiêu rõ ràng để hướng tới.

Điểm thứ ba là cơ chế chính. Con người thường chỉ xử lý được cảm xúc khi đã ra khỏi tình huống nguy cấp, không phải trong lúc còn đang ở giữa nó.

Những cảm xúc hay gặp

• Hụt hẫng và trống rỗng.
• Buồn không có lý do rõ.
• Giận dữ, đôi khi không hướng vào ai.
• Lo lắng về tương lai.
• Cảm giác tội lỗi vì mình khỏi trong khi người khác thì không.
• Mất phương hướng.

Áp lực phải tỏ ra vui

• Mọi người xung quanh đang mừng.
• Nói thật thì sợ làm họ buồn.
• Sợ bị coi là vô ơn.
• Nên nhiều người diễn vai người khoẻ mạnh vui vẻ.
• Vai diễn đó rất tốn sức.

Sự cô đơn ở giai đoạn này phần lớn đến từ việc phải giấu cảm xúc thật chứ không phải từ việc thiếu người bên cạnh.

Phân biệt buồn và trầm cảm

• Buồn có lúc lên lúc xuống; trầm cảm thì đều một mức thấp.
• Buồn vẫn thấy vui được với vài việc; trầm cảm thì không.
• Buồn kéo dài vài ngày tới vài tuần.
• Trầm cảm kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng tới sinh hoạt.
• Ranh giới không rõ nên đừng tự chẩn đoán.

Dấu hiệu nên nói với bác sĩ

• Buồn hoặc trống rỗng gần như cả ngày, nhiều tuần liền.
• Mất hứng thú với mọi thứ từng thích.
• Không ngủ được hoặc ngủ quá nhiều.
• Không ăn được hoặc ăn quá nhiều.
• Không tập trung được vào việc gì.
• Cảm giác mình vô giá trị.
• Nghĩ rằng sống tiếp không còn ý nghĩa.

Dòng cuối cần được nói ngay với bác sĩ hoặc người thân, không chờ tới lịch khám tới.

Vì sao ít người nói ra

• Nghĩ rằng mình nên biết ơn.
• Sợ bị coi là yếu đuối.
• Nghĩ rằng bác sĩ chỉ quan tâm phần thể chất.
• Không biết rằng có cách giúp.
• So sánh mình với người nặng hơn.

Hầu hết bác sĩ đều coi sức khoẻ tinh thần là phần của chăm sóc sau điều trị, và nhiều người chỉ chờ bạn mở lời.

Những mốc dễ nặng hơn

• Ngày kỷ niệm chẩn đoán hoặc kết thúc điều trị.
• Các dịp lễ tết trong gia đình.
• Trước và sau mỗi lần tái khám.
• Khi nghe tin về người quen mắc bệnh.

Biết trước những mốc này giúp bạn không nghĩ rằng mình đang xấu đi, và cũng giúp bạn sắp xếp để có người bên cạnh vào những ngày đó.

Những gì có bằng chứng giúp được

• Liệu pháp tâm lý.
• Thuốc khi có chỉ định.
• Nhóm người cùng trải qua.
• Vận động thể chất đều đặn.
• Ngủ đủ.
• Giữ kết nối với người khác.

Vì sao hệ thống hỗ trợ rút đi lại khó tới vậy

• Trong lúc điều trị bạn gặp nhân viên y tế thường xuyên.
• Người thân gọi điện hằng ngày.
• Bạn bè hỏi thăm liên tục.
• Xong rồi thì mọi thứ giảm dần trong vài tuần.
• Đúng lúc bạn mới bắt đầu cần nói chuyện nhất.

Sự lệch pha này là một trong những đặc điểm khó chịu nhất của giai đoạn sau điều trị. Mọi người rút lui vì nghĩ bạn đã ổn và không muốn làm phiền, trong khi nhu cầu thật sự của bạn lại đang tăng lên. Nếu nhận ra điều này thì cách xử lý là chủ động nói ra thay vì chờ được hỏi.

Những việc nhỏ làm được ngay

• Ra ngoài mỗi ngày dù chỉ vài phút.
• Giữ một khung giờ cố định.
• Nhắn tin cho một người mỗi ngày.
• Làm một việc nhỏ có kết quả nhìn thấy được.
• Không đòi hỏi mình phải thấy vui.

Dòng cuối quan trọng: mục tiêu ban đầu là duy trì hoạt động, còn cảm giác thường quay lại sau chứ không phải trước.

Nói với người thân rằng bạn không ổn

• Họ đang mừng nên khó nghe tin này.
• Nói rõ rằng bạn vẫn biết ơn, nhưng vẫn khó.
• Hai điều đó không mâu thuẫn nhau.
• Cho họ biết bạn cần gì cụ thể.
• Đừng chờ tới lúc không chịu nổi mới nói.

Cách mở đầu hiệu quả là thừa nhận trước sự mừng rỡ của họ rồi mới nói phần khó, vì như vậy họ không cảm thấy niềm vui của mình bị bác bỏ. Câu kiểu em biết cả nhà mừng và em cũng mừng, nhưng dạo này em thấy nặng nề lắm mở đường tốt hơn là nói thẳng rằng bạn đang buồn.

Về thời gian

• Giai đoạn này thường nặng nhất trong vài tháng đầu.
• Phần lớn người cải thiện dần.
• Tiến bộ không đều.
• Cần giúp đỡ không có nghĩa là bạn đang tệ đi.

Tóm lại

Tâm trạng xuống sau khi điều trị xong rất phổ biến vì cảm xúc chỉ trỗi dậy khi đã ra khỏi tình huống nguy cấp. Sự cô đơn ở giai đoạn này phần lớn đến từ việc phải giấu cảm xúc thật. Buồn có lúc lên lúc xuống còn trầm cảm thì đều một mức thấp, nhưng ranh giới không rõ nên đừng tự chẩn đoán. Và mục tiêu ban đầu là duy trì hoạt động, cảm giác thường quay lại sau.

Câu hỏi thường gặp